FYSIOTHERAPIE BIJ DIEREN
Fysiotherapie
Fysiotherapie is het toepassen van fysische prikkels teneinde stoornissen in
het houdings- en bewegingsapparaat te voorkomen of te verbeteren. Onder deze
fysische prikkels worden verstaan warmte, koude, licht, druk en beweging. Die
fysische prikkels worden opgewekt door massage, oefentherapie en fysiotechniek.
Door circulatiebevordering, oedeemresorptie, pijnvermindering en stimulatie
van spierweefsel moeten ze leiden tot normalisering van gestoorde bewegingen
of voorkomen van blessures.
Fysiotherapie bij dieren is een jong vak, dat sinds 1 augustus 1992 erkend is
door het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. In het Besluit
Paraveterinairen van de nieuwe Wet op de Diergeneeskunde zijn de bevoegdheden,
de opleiding en het tuchtrecht van de dierfysiothera- peuten die aan de in het
Besluit gestelde eisen voldoen, toelating tot uitoefening van het vak aanvragen
bij het Ministerie.
Oefentherapie
Oefentherapie is het doelgericht uitvoeren of doen uitvoeren van bewegingen aan het lichaam met een preventief en curatief resultaat.
Bij aandoeningen als traumatische bewegingsbeperkingen, capsulitiden, arthroseklachten, atrofieën, dysplasie, meniscusklachten en andere
oorzaken van afwijkend gangpatroon is oefentherapie geïndiceerd. Evenals bij neurologische aandoeningenen als hernia's, paresen, paralysen
en neuropathieën. Postoperatieve klachten reageren goed op (preventieve) behandeling met oefentherapie. Doel is verbetering van spierkracht,
conditie, coördinatie en mobiliteit en het stimuleren om weer in beweging te komen. In de oefentherapie onderscheiden we aktieve en passieve,
belaste en onbelaste oefeningen.
Passieve oefeningen worden alleen dan gedaan wanneer het dier aktief de beweging niet uit kan voeren. Aktieve oefentherapie is altijd te prefereren,
omdat de hele bewegingscyclus geoefend wordt.
Bij paarden onderscheidt men enerzijds gedoseerde bewegingen, op te bouwen van boxrust via vrij in de bak naar weidegang en anderzijds gecontroleerde
beweging, dat is een progressief oefenschema van stappen aan de hand via longen tot training. Tenslotte zijn er onbelaste aktieve oefeningen aan de
hand, belaste aktieve oefeningen onder de man en verhoogd aktieve oefeningen over balken, met verzwaarde gamaches, in verzameling, over geaccidenteerd terrein.
Massage
Onder massage verstaan we het gericht uitvoeren van handgrepen op het lichaam
met een preventief of curatief doel. Massage grijpt aan op de weke delen zoals
huid, spieren, pezen, gewrichtskapsels en -banden. Door middel van massage wordt
de circulatie, ook van de lymfe, bij bijvoorbeeld hypertonieën, stuwingen en
oedeem gestimuleerd, te hoge en te lage touns genormaliseerd, en littekenweefsel
gemobiliseerd. Dit bewijst goede diensten bij tendinitiden, tendomyogene aandoeningen,
posttraumatisch en postoperatieve klachten, overbelasting, reumatische en degeneratieve
aandoeningen en stress.
De intensiteit van de massage is bij dieren lager dan bij mensen, omdat dieren gevoeliger
reageren op aanraking en pijn. De zichtbare reakties op de massage zijn het optreden van
een totale ontspanning, de neiging om in slaap te vallen. Bij honden wordt de neus nat,
paarden laten hun onderlip hangen, de tong komt naar buiten, gapen en speekselen.
Naast ontspannen handgrepen wordt gewerkt met drukpuntmassage. Drukpuntmassage wordt
toegepast op plaatsen in het spierweefsel die daar gevoelig voor zijn. Het geeft pijndemping
en een diepe ontspanning. Op slecht doorbloed weefsel, zoals pezen en banden worden fricties
toegepast ter mobilisering en pijndemping. Huidtechnieken kunnen verklevingen van huid en
onderhuids bindweefsel, bijvoorbeeld bij oude littekens, losmalen waardoor bewegingsbeperkingen
verminderd worden.
Elektrotherapie
Laagfrequente elektrotherapie wordt vooral gebruikt voor spierprikkelen bij
paresen, verbeteren van circulatiestoornissen en iontoforese. Dit laatste is
het inbrengen van verschillende stoffen via de huid door middel van elektrotherapie,
ultra geluid en laser, o.a. ter verbetering van de wondgenezing. Middenfrequente
electrotherapie wordt gebruikt bij de behandeling van circulatiestoornisssen, pijnklachten,
adhaesies in muskulatuur, pezen en kapsels, hypertonieën, neuritiden, bursitiden,
tendinitiden, posttraumatische klachten en hydrops.
Thermotherapie
Thermotherapie bestaat voornamelijk uit het aanbrengen van pakkingen met paraffine of ijs
ter bestrijding van pijnklachten, circulatiestoornissen (warmte), hypertonieën (warmte),
ontstekingen (koude) en hydrops/overvulling (koude). Het bekenste is de ijspakking bij akute
letsels en de warmte pakking bij spierverkrampingen.
Hydrotherapie
De bekendste vorm van hydrotherapie is wel het afspuiten. Er kunnen nogal wat nadelen aan kleven, zoals
het nat blijven van de benen bij paarden of de kans kou te vatten. In de paardewereld is afspuiten echter niet
weg te denken en als het goed gedaan wordt kan het zeker z'n nut hebben. Belangrijk is dat er een dun water "filmpje" om
het been gelegd wordt en dat het been naderhand wordt gedroogd. Natte verbanden vallen ook onder de hydrotherapie, maar
zullen in de praktijk eerder door de eigenaar dan door de fysiotherapeut worden toegepast.
Ultrageluid
Ultrageluidtherapie is een zeer veelzijdige applikatie, waarbij gebruik gemaakt wordt van geluidstrillingen
met een frequentie boven de 20.000 Hz. Deze hoogfrequente geluidsgolven kunnen zich niet in lucht voortplanten,
waardoor het gebruik van een water houdende tussenstof (gel) nodig is. Dit houdt tevens in dat het haarkleed
verwijderd meot worden. De werking berust op het stimuleren van de lokale circulati en het aanzetten van de
stofwisseling van de verschillende weefsels. Met name paarden reageren heel goed op ultrageluidtherapie.
Neveneffect van ultrageluid kan het optreden van cavitatie (verstoring van het celverband) en pseudocavitatie
zijn. De apparatuur is echter beveiligd, zodat een dosis die deze veschijnselen kan geven niet gehaald kan worden.
Lichttherapie
Onder lichttherapie verstaan we:
1) behandeling met ultraviolet bij slecht helende wonden, ontstekingen en overgevoeligheidsreacties van de huid en decubitiden;
2) behandeling met infrarood als warmtetherapie;
3) toepassing van lasertherapie.
Lasertherapie is een vrij nieuwe vorm die net als de ultrageluidstherapie vele toepassingen kent. Bij aandoeningen van de huid bewijst
laser goede diensten. Verder wordt bij posttraumatische en postoperatieve klachten, heumatische klachten, degeneratieve gewrichtsaandoeningen,
pees- en spieraandoeningen en burstiden laser toegepast.
Vooral bij dieren is het belangrijk te behandelen met een minimale pijnprikkel, omdat de reactie op pijn door dieren niet onderdrukt wordt en dit
de behandeling ernstig kan verstoren.
Magneetveldtherapie
Magneetveldtherapie is een elektromagnetische golftherapie, waarbij stroom door een geleider een magnetisch veld opwekt. Bij de behandeling van paarden
wordt gebruik gemaakt van een deken met vakken waar de gamaches in gehangen worden om bijvoorbeeld een schouder, rug, of heup te doorstralen. De gamaches
kunnen ook om de benen van het paard aangelegd worden. Ook kneuzingen, verstuikingen, artrosen, peesklachten en verstijvingen reageren goed op magneetveld.
Een behandeling kan bestaan uit het toepassen van één van de genoemde therapievormen, maar zal in het algemeen bestaan uit combinaties van bijvoorbeeld
oefentherapie en massage of oefentherapie en een vorm van fysiotechniek.
Orthopaedie bij honden
Aandoeningen van het bewegingsapparaat, gewrichten, kapsels, banden, spieren
en pezen, die gepaard gaan met verstoring van het normale bewegingspatroon zijn
geïndiceerd voor fysiotherapeutische behandeling. Hierbij denken we aan
artrose, artritis, periostitis, heupdysplasie, patella luxatie, fibrositis,
spierreuma, krampen, spierdystrofie, tendinitiden en tendovaginitiden.
Ook als de aandoening zelf door fysiotherapie niet of slechts in geringe mate
beïnvloed kan worden zoals bij heupdysplasie en artrose, kunnen de gevolgen
van de aandoening voor de weefsel heel goed aangepakt worden. Door bestrijding
van pijn, vermindering hypertonie, verbetering van spierfunctie en mobiliteit,
evenwicht, coördinatie en looppatroon wordt de vicieuze cirkel van pijn,
stijfheid, slechte doorbloeding, meer pijn, meer stijfheid en nog slechtere
doorbloeding, doorbroken.
Bijvoorbeeld bij heupdysplasie treden veranderingen op aan het acetabulum, de
femurkop en -hals. Ook het gewrichtskapsel kan zich verdikken, terwijl de banden
uitgerekt of juist verkort raken. De verandering van de botten van het heupgewricht
hebben weer gevolgen voor de aangehechte spieren, met name de iliopsoas en de pectinues.
Door massage en spierrekkingen kunnen de spieren ontspannen en verlengd worden. Kapsels
en banden zijn door middel van manupulatie (voorzichtige trek en translatie) soepel te
maken. Daarnaast kan behandeling met apparatuur, voorwaarden scheppen voor oefentherapie.
Het doel van oefentherapie in deze is verval van spieren tegen te gaan en geatrofieerde
spieren te versterken, om zo een stevig funktioneel spierkorset om het aangedane
heupgewricht te krijgen.
Met behulp van zo'n spierkorset moet de hond redelijk normaal kunnen bewegen. Het
uiteindelijke resultaat van de behandeling van heupdysplasie is afhankelijk van het
stadium waarin de aandoening zich bij aanvang van de behandeling bevond en de periode
gedurende welke de klachten al bestaan. Daarnaast is de economische en emotionele
waarde van de hond van belang.
Het voordeel van een behandeling met fysiotherapie, met name bij aandoeningen van
chronische aard, is dat er geen schadelijke bijwerkingen kunnen optreden zoals bij
medicijn gebruik en dit zelfs verminderd of gestopt kan worden. Daarnaast ervaart
het dier de behandeling over het algemeen als plezierig en kan tijdens de opeenvolgende
behandelingen de eigenaar goed geïnstrueerd worden over de belasting en het
"gebruik" van de hond.
Neurologie bij honden
Bij neurologische aandoeningen die voor fysiotherapeutische behandelingen in
aanmerking komen, denken we het eerst aan hernia's en daarop gelijkende aandoeningen
gepaard gaande met ataxie, tetraparese of tetraparalyse. Oorzaken kunnen onder andere
liggen in versmalling van de tussenwervelschijf, vernauwing van de uittreedplaats
van de perifere zenuwen door osteofyten of instabiele weefsels. Voor de prognoses
en het verloop van de aandoening is het van belang de preciese oorzaak te weten.
De behandeling echter gaat uit van de verschijnselen. Soms bestaat er alleen een
ataxie, soms een volledige verlamming. De therapie richt zich op stimuleren van de
uitgevallen spieren, verbeteren van de conditie van de bijbehorende perifere zenuw,
door vermindering van de druk op het centrale zenuwstelsel. Stimulerende massage en
oefentherapie van de verlamde spieren en sederende massage van de hypertone spieren,
in combinatie met fysiotechniek geven de beste resultaten. De behandeling is voor
postoperatieve hernia en niet geopereerde hernia in principe hetzelfde, zij het met
accentverschillen.
Bij myelum degeneratie kan een tijdelijke verlichting van de klachten bereikt
worden. Blijvende resultaten zijn door het langzame progressieve verloop van de
aandoening niet te verwachten. Soms helpt de wetenschap dat alles gedaan is om de
hond zo waardig mogelijk naar zijn onvermijdelijk einde te brengen, de eigenaar
het afscheid te aanvaarden.
Resultaten van de behandeling van perifere zenuwlaesies, zoals de radialis
parese hangen af van de oorzaak van de aandoening (de plaats van de laesie) en het
stadium waarin de patiënt doorverwezen is. In eerste instantie is het zaak zo
snel mogelijk de druk op de zenuw te verminderen. Als er echter zes weken na het
ontstaan nog geen spieractiviteit waarneembaar is, heeft fysiotherapie geen zin.
Hoewel de effectiviteit van de behandeling met elektrostimulatie tegenwoordig betwijfeld
wordt, kan het ingeval van een dergelijke parese het enige aanknopingspunt zijn. Komt de
spieractiviteit wel langzaam terug, dan kan met stimulerende massage, oefentherapie en
elektrotherapie verder gewerkt worden.